کالیگرافی چیست؟

Home>طراحی و گرافیک>کالیگرافی چیست؟

کالیگرافی چیست؟

کالیگرافی چیست؟

کالیگرافی که در ایران با نام خوشنویسی نیز شناخته می شود، یکی از زیباترین و باقدمت ترین هنرهایی است که از سراسر جهان توجه بسیاری از علاقمندان را به خود جلب نموده است.

زیبایی، تنوع و کاربرد خلاقیت در خلق آثار، سبب محبوبیت و اعتبار این هنر ارزشمند در تمامی کشورها و کابردهای فراوان و بیشمار آن در زمینه­ های گوناگون گشته است.

اگر می­خواهید با هنر کالیگرافی، تاریخچه، اصول و انواع آن بیشتر آشنا شوید، در این مقاله با ما همراه باشید!

 

 

خوشنویسی کالیگرافی

کالیگرافی (Calligraphy) یا خوشنویسی، به زبان ساده، نوعی نقاشی خط است. هنر ترسیم و نمایش واژگان به شیوه­ای زیبا و دلنواز که به جلب توجه مخاطب و برانگیختن احساسات زیبایی شناسانه، منتهی شود.

در کالیگرافی، خطوط به شیوه­ای متفاوت ترسیم می­ شوند و نحوه قرارگیری کلمات، حروف و اجزای آن­ ها دستخوش تغییر می­ گردد. هنرمند می­ تواند با کاربرد ماهرانه و خلاقانه انواع رنگ ها و حتی تلفیق این هنر با نقاشی، اثر خود را به نحوی زیباتر به نمایش بگذارد.

تکنیک ­ها و روش­های Calligraphy، متعدد و فراوان اند. به نحوی که هنرمندان می توانند با توسل به نیروی خلاقیت خود، همواره شیوه ای منحصر به فرد و متمایز در خلق آثار بدیع به کار گیرند و مخاطب خود را شگفت زده نمایند.

کالیگرافی از از کهن­ ترین شاخه­ های هنری است که در تمامی نقاط جهان، کم و بیش رونق داشته است.

در ادامه با پیشینه و تاریخچه این هنر ارزنده، سبک ها و اصول آن بیشتر آشنا میشویم.

خوشنویسی کالیگرافی

 

تاریخچه کالیگرافی

کالیگرافی واژه ای با ریشه یونانی است که در لغت به معنای هنر زیبا نوشتن یا هنر درست نوشتن می باشد. این رشته هنری از هزاران سال پیش تا کنون در بسیاری از نقاط جهان، هوادارن و سبک­ های منحصر به خود را داشته است.

از دید بسیاری از مورخان، قدیمی ترین کالیگرافی ها به شرق آسیا و کشور چین باز می گردند. چینی ها از بیش از دو هزار سال پیش تا کنون، شیوه خاصی از خوشنویسی را ابداع نموده که آموزش آن را برای فرزندان اشراف، امری مهم و ارزشمند به حساب می آورند.

در کالیگرافی چین، از رنگ های مخصوص سیاه، انواع قلمو و صفحات طولی استفاده می شده است. یادگیری این هنر با دقت و مهارت بالایی همراه بوده و شأن و اعتبار آن، به قدری بوده است که حتی امروزه نیز در چین و سایر کشورهای آسیای شرقی مانند کره، ژاپن و… Calligraphy به سبک سنتی، از اهمیت بسیاری برخوردار است.

 

رومیان نیز از دیگر پیشتازان هنر خوشنویسی یا کالیگرافی به حساب می آیند. ترسیم حروف لاتین با مهارت و دقت بالا، نه تنها بر روی کاغذ، بلکه برای حکاکی به روی بناها، سنگ نوشته ها و پارچه ها، یکی از زیباترین و جذاب ترین دستاوردهای هنری و فرهنگی تمدن روم باستان به حساب می آید.

در کالیگرافی رومی، حروف و کلمات در ابعاد کوچکتر و به شکلی ظریف تر ترسیم می شوند. این امر می تواند نشان دهنده اهمیت انتقال مطلب در کنار رعایت نکات هنری و زیبایی شناسانه باشد.

در واقع می توان گفت پیشرفت ها و سبک های کلاسیک Calligraphy در مغرب زمین، تا حد بسیاری مدیون میراث خوشنویسی در روم باستان است. اوج تقلید هنرمندان اروپایی از کالیگرافی های رومی را می توان در قرون میانه مشاهده نمود.

در آن سال ها با اهمیت یافتن امور مذهبی و توجه بیش از پیش مردم و حکومت ها به نگارش و انتشار کتاب مقدس، از هنر خوشنویسی برای ایجاد نسخه هایی ارزشمند و زیبا از انجیل، بهره برداری شد.

 

کالیگرافی فارسی

کالیگرافی فارسی

ریشه هنر کالیگرافی فارسی یا ایرانی، به پس از ورود اسلام باز می گردد. چرا که نگارش و مکتوب نمودن مطالب در میان ایرانیان باستان، از اهمیت بالایی برخوردار نبوده و ثبت سینه به سینه روایت ها، شیوه ای محبوب تر و رایج تر به حساب می آمده است.

در دوران تمدن اسلامی بسیاری از  پادشاهان، امیران، وزرا و… با تشویق و ترغیب هنرمندان به خطاطی بر روی ظروف، مقبره ها، بناها و… در پیشرفت هنر خوشنویسی نقش مهمی ایفا نمودند.

به علاوه، در آن سال ها نگارش کتب علمی، ادبی، سیاسی مذهبی و عرفانی، بیش از پیش اهمیت یافت و به این جهت، هنر خوشنویسی با علم و ادب عجین گشت. همچنین خلق نسخه هایی نفیس از شاهنامه و قرآن توسط بهترین خوشنویسان و هنرمندان ایرانی، از دیگر دستاوردهای ارزشمند کالیگرافی در کشور ما تلقی می شود.

دوره های اوج و شکوفایی خوشنویسی در ایران را می توان با روی کار آمدن سلسله های تیموری، صفوی و قاجار همزمان دانست. بسیاری از شاهان و صاحب منصبان این حکومت ها نظیر شاهرخ، پادشاه تیموری و پسرش بایسنقر میرزا، شاه طهماسب، شاه اسماعیل و شاه عباس صفوی، خود در زمینه خوشنویسی مهارت بسیاری داشته و امکانات لازم برای فعالیت دیگر هنرمندان را نیز فراهم می نمودند.

امروزه نیز هنر خوشنویسی در مشرق زمین از ارزش و اهمیت بالایی برخوردار است و علی رغم رواج سبک های کالیگرافی مدرن، شیوه های سنتی نیز اعتبار و جایگاه خود را حفظ نموده اند.

 

انواع کالیگرافی

انواع کالیگرافی

کالیگرافی نیز مانند سایر رشته های هنری، دارای سبک ها و شیوه های متنوعی است که هر یک خصوصیات، و زیبایی های منحصر به خود را دارد. همانطور که یک نقاش می بایست انواع سبک های نقاشی را بشناسد، یک خوشنویس نیز باید با انواع سبک های خوشنویسی و نقاشی خط، آشنا باشد. در ادامه با چند مورد از مهم ترین و شناخته شده ترین سبک های Calligraphy آشنا می شویم.

 

کالیگرافی شرقی

همانطور که گفتیم، چین و دیگر سرزمین های شرق آسیا مانند ویتنام، کره و ژاپن، نخستین خاستگاه هنر کالیگرافی یا خوشنویسی به حساب می آیند. پس بدیهی است که این خطه دارای سبک و سیاق منحصر به فرد خود در ترسیم و زیبا نویسی کلمات باشد.

در این سبک، حروف با دقت و تمرکز بسیار بالا و با استفاده از چهار ابزار که در فرهنگ شرقی چهار گنجینه یادگیری نامیده می شوند، ترسیم می گردند. این چهار ابزار عبارتند از کاغذ، قلمو، جوهر و جوهردان.

بدیهی است که کیفیت کاغذ و جوهر، از اهمیت بسیار بالایی برخوردار بوده و به همان نسبت نیز تهیه رنگ مناسب و انتخاب بهترین نوع قلم، در کیفیت آثار تولید شده تأثیر فراوانی داشته اند.

 

کالیگرافی غربی

همانطور که از نامش پیداست، به شیوه هنرمندانه نوشتن حروف و واژگان زبان های غربی مانند لاتین، انگلیسی، ایتالیایی و… اطلاق می شود. در این شیوه، از ابزارها و تکنیک های متفاوت بهره گیری شده و آثار از تنوع بالایی برخوردار می باشند.

خوشنویسی غربی خود به سبک های فرعی متمایزی تقسیم بندی می شود که هر کدام در موارد معینی به کار رفته و با ابزارها و قلم های متفاوتی انجام می گیرند.

 

کالیگرافی اسلامی

همانطور که از نامش پیداست، کالیگرافی اسلامی برای کتابت متون دینی و مذهبی، خصوصا قرآن کریم، ادعیه، زیارت نامه ها، نوشته ها و حکاکی های مربوط به اماکن مذهبی مانند مقبره ها، مساجد و… مورد استفاده قرار می گیرد.

تاریخچه این هنر، به اوایل دوره اسلامی باز می گردد. در واقع کالیگرافی اسلامی ریشه های عربی داشته و در برخی منابع، با این نام نیز شناخته می شود.

در این سبک از Calligraphy، زیبایی، ظرافت و خلاقیت، بسیار پراهمیت است و در بسیاری از موارد، نوشته ها شکل و شمایل نمادهای مذهبی و عرفانی را به خود می گیرند. در نیتجه، کاربرد اشکال و رنگ ها باید بسیار هوشمندانه باشد تا حس و حال معنوی و عرفانی را به مخاطب منتقل نماید.

امروزه کالیگرافی اسلامی یا عربی نیز تحت تأثیر سبک های مدرن قرار گرفته و از بسیاری جهات، دستخوش تغییراتی گشته است. اما همچنان شیوه های سنتی آن، خصوصا در کشورهای اسلامی، نسبت به شیوه های مدرن، متمایز بوده و از ارزش فراوانی برخوردار می باشند.

 

کالیگرافی مدرن

در کالیگرافی مدرن، کاربرد خلاقیت و نوآوری به اوج می رسد. به نحوی که نقاشی و خوشنویسی تا منتها درجه، با یکدیگر تلفیق شده و حروف، اشکالی بدیع تر و زیباتر به خود خواهند گرفت.

کالیگرافی مدرن، ترسیم کلمات به شیوه ای است که در نتیجه ترکیب رنگ و شیوه کنار هم قرار گرفتن حروف، اثری شبیه به نقاشی خلق شود. همچنین هنرمندان می توانند از آثار نقاشان مشهور برای آفرینش کالیگرافی های خود الهام بگیرند.

به علت تشابه زیاد خوشنویسی و نقاشی، نوشته های ارائه شده در این سبک، چندان خوانا به نظر نمی رسند و بیشتر بر جنبه هنری و بصری آن ها تأکید می شود.

در کالیگرافی مدرن، دست هنرمند برای کاربرد رنگ ها و طرح های متنوع بازتر است. به نحوی که می تواند با کمترین تزئین و ریزه کاری، اثری زیبا و گویا را خلق نماید. در واقع یکی از مهم ترین وجوه تمایز Calligraphy مدرن با روش های سنتی، سادگی آن می باشد.

در اینجا هنرمند تلاش می کند تا با استفاده از کمترین جزئیات، زیباترین ترکیب ها را خلق نماید و بدون استفاده از اجزای اضافی، مخاطب را تحت تأثیر هنر دست و خلاقیت خود قرار دهد.

کالیگرافی مدرن می تواند به شیوه دیجیتال یا دستی ترسیم گردد.

کالیگرافی مدرن

 

اصول کالیگرافی

در هنر کالیگرافی، خلاقیت حرف اول را میزند و محدودیت چندانی نیز برای پردازش ایده های بدیع و نمایش آن ها وجود ندارد. اما به هنرمندان توصیه می شود تا با در نظر داشتن چند اصل کلی، به کیفیت آثار خود افزوده و هنر خود را بیش از پیش نمایان سازند.

 

انتخاب رنگ مناسب

آنچه در بدو امر توجه مخاطب را به خود جلب می نماید، رنگ های به کار رفته در یک اثر هنری است. کاربرد رنگ می تواند نسبت به محتوای نوشته و سبک کار متفاوت باشد و در برانگیختن احساسات مورد نظر هنرمند، موثر واقع گردد.

اما آنچه بیش از همه باید مورد توجه قرار گیرد، اهمیت ترکیب هنرمندانه و متناسب رنگ هاست. به نحوی که تماشای آن، ذوق هنری افراد را بیدار سازد و زیبایی اثر را دو چندان جلوه دهد.

همچنین طیف رنگ های انتخابی باید با زمینه و سبک و سیاق کلی اثر نیز سازگاری داشته باشد.

 

توجه به ابعاد در کالیگرافی

نوشته ها نباید بیش از حد بزرگ یا بیش از حد کوچک به نظر برسند. به علاوه در صورت استفاده از واژگان و جملاتی در ابعاد و اندازه های متفاوت، بسیار مهم است که ترکیب آن ها در کنار یکدیگر، از نظر هندسی، هارمونیک و زیبا باشد.

در این بین، توجه به اصول روانشناختی و بازی با ذهن مخاطب نیز به جذابیت کالیگرافی شما می افزاید.

 

تناسب میان موضوع و سبک

وجود همخوانی میان محتوایی که قرار است سوژه کالیگرافی شما باشد و سبکی که برای تزئین و زیباسازی آن انتخاب نموده اید، از اهمیت بالایی برخوردار است. مثلا بهتر است نوشته ها و متون کهن، با سبک های سنتی و نوشته های متأخرتر، با سبک های مدرن به نمایش درآیند.

البته بر هم زدن این قواعد در صورت کاربرد هوشمندانه خلاقیت و تلفیق ویژگی های چندین سبک، می تواند به خلق اثری جذاب و متفاوت منجر گردد.

 

تناسب میان سبک انتخابی و کاربرد اثر

هنگام انتخاب سبک مناسب برای کالیگرافی، بهتر است کاربرد نهایی اثر را نیز در نظر داشته باشید و متناسب با آن و همچنین جامعه هدف، در خصوص تعیین بهترین سبک، رنگ، طرح و… تصمیم گیری نمایید.

 

 

ابزار کالیگرافی

در زمان های گذشته، خوشنویسی بیشتر با استفاده از ابزارهایی چون انواع قلمو، کاغذهای روغنی و عادی و جوهرهایی به رنگ های متنوع انجام می گرفت. البته نوع و کاربرد این ابزارها در کشورهای مختلف، متفاوت بود.

امروزه نیز علی رغم وجود ابزارهای سنتی نظیر دوات، قلم و جوهر، از نوشت افزارهای تازه و انواع ورق های جدید استفاده می شود که با روش هایی نوین تولید شده و در اختیار هنرمندان قرار گرفته اند.

اما در خصوص انتخاب ابزار مناسب، بهتر است پس از تعیین سبک، با اساتید خود مشورت نمایید. چرا که یادگیری خوشنویسی، مرحله به مرحله است و هنرجو در هر مرحله، از تکنیک ها و ابزارهای مورد نیاز برای پیاده سازی طرح مورد نظر استفاده می کند.

 

اما نکته قابل توجه اینجاست که در عصر حاضر علاوه بر روش های دستی، از شیوه های دیجیتالی نیز برای خلق آثار کالیگرافی استفاده می شود. به این معنا که هنرمند با استفاده از ابزارهایی چون لپ تاپ یا تبلت مناسب طراحی و نصب نرم افزارهای گرافیکی بر روی آن ها، به ترسیم آثار خود می پردازد و به نحوی سریع تر و ساده تر، فرآیند طراحی را پیش می برد.

در اینجا استفاده از سخت افزارهای مناسب، از اهمیت حیاتی برخوردار می باشد. بسیاری از هنرمندان ترجیح می دهند برای فعالیت حرفه ای تر، تبلت های مخصوص طراحی و یا قلم نوری تهیه نمایند.

همچنین کاربرد نرم افزارهای مناسب نیز از اهمیت بالایی برخوردار است. البته نکته مهم در اینجا این است که طراحی کالیگرافی با استفاده از نرم افزارهای گرافیکی مختلف و ابزارهای دیجیتال، مستلزم تسلط کامل فرد بر نرم افزار مورد نظر است. بدین منظور می توانید از دوره های آموزشی ارائه شده در این حوزه، مانند دوره گرافیک ، دوره فتوشاپ ، دوره ایلاستریتور و سایر دوره ها و پکیج های آموزشی گرافیک، استفاده نمایید.

در ادامه به معرفی چند مورد از این نرم افزارها می پردازیم.

 

نرم افزار کالیگرافی

نرم افزار کالیگرافی

نرم افزارهای متنوعی برای طراحی های گرافیکی از جمله کالیگرافی، در دسترس هنرمندان قرار گرفته اند که هر یک دارای مزایا و معایب منحصر به خود می باشند. برای آشنایی بیشتر با پرکاربردترین و محبوب ترین این نرم افزارها با ما همراه باشید.

 

کالیگرافی در فتوشاپ (Adobe Photoshop)

فتوشاپ یکی از پرکاربردترین و ارزشمندترین محصولات شرکت ادوبی است که در فرآیند خلق آثار گرافیکی، از قابلیت ها و ابزارهای متنوعی برخوردار می باشد. کاربردهای فتوشاپ در Calligraphy نیز فراوان اند و این نرم افزار، مورد استفاده بسیاری از هنرمندان این رشته قرار می گیرد.

با دانلود و نصب فتوشاپ، می توانید از رنگ های متنوع، امکانات کاربردی و قابلیت های مناسب برای برقراری ارتباط با سایر نرم افزارهای ادوبی بهره مند شوید.

از مهم ترین مزایای استفاده از فتوشاپ، دسترسی رایگان، ساختار پیکسلی، عملکرد لایه لایه و پشتیبانی از انواع مختلف فرمت هاست.

آموزش کالیگرافی در فتوشاپ، یکی از مباحث جذابی است که در بسیاری از آموزشگاه ها و موسسات آموزشی، در دوره فتوشاپ به آن پرداخته می شود.

 

کالیگرافی در ایلوستریتور (Adobe Illustrator)

این نرم افزار نیز محصول دیگر شرکت ادوبی است که همانند فتوشاپ، با هدف ارائه خدمات به طراحان گرافیک عرضه شده است و درست مشابه آن، از انواع قابلیت ها و امکانات کاربردی و مفید برخوردار است. به نحوی که اغلب طراحان حرفه ای، آن را مورد استفاده قرار می دهند.

تفاوت عمده ایلاستریتور با فتوشاپ، برداری بودن داده های ورودی و خروجی آن می باشد. البته این امر سبب شده است تا اغلب هنرمندان از این دو نرم افزار به صورت مکمل و در کنار یکدیگر استفاده نمایند.

 

کالیگرافی در کورل دراو (CorelDRAW)

این نرم افزار محصول شرکت کانادایی کورل است که در زمینه انواع طراحی های گرافیکی، از جمله کالیگرافی کاربردهای متنوع و فراوانی دارد.

این نرم افزار نیز مانند ایلاستریتور، دارای گرافیک برداری است. اما از داده های پیکسلی نیز پشتیبانی می نماید. همچنین کورل دراو دارای افکت ها، رنگ ها و ابزارهای مفید و متنوعی است که برای تمامی طراحان حرفه ای جذابیت دارد.

این نرم افزار به روی سیستم عامل ویندوز قابل دسترسی است و تا کنون نسخه های بسیاری از آن ارائه شده اند که می توانید برای طراحی کالیگرافی از آن ها بهره ببرید.

 

نویسنده |2022-05-18T00:05:30+03:3024 آوریل 2022|طراحی و گرافیک|

دیدگاهتان را بنویسید

Open chat
24ساعته پاسخگوی شما هستیم